आमाको दशैँ

दशैँ फेरि आउँदैछ, जमरा फेरि उम्रिँदैछन्— र मलाई थाहा छैन यसपालि मेरो घरमा दशैँ आउँछ कि केवल सम्झनाहरू। दशैँ आउँदा मलाई तिमीहरूको बाल्यकाल सम्झिन्छ। त्यो पिङ… दिनभरि पिङ खेल्न भनेर तिमीहरूबीच हुने झगडा, “मेरो पालो!” भन्दै कराउने आवाज, अनि पालो पाएपछि आकाशै छुने गरी हाँस्ने तिमीहरू। टीकाको दिन दक्षिणाका लागि दिदी–भाइबीच हुने त्यो सानो युद्ध— कसले धेरै पायो, कसको पहिले भयो, कसको भाग ठूलो भयो… त्यतिबेला म रिसाउँथेँ, तर आज सोच्दा लाग्छ— त्यो झगडा पनि मेरो जीवनको सबैभन्दा मिठो आवाज रहेछ। मामाघर जाने दिनहरू पनि सम्झिन्छु। नयाँ लुगा लगाएर, मनभरि उत्साह बोकेर बिहानैदेखि तयार हुने तिमीहरू। घरभरि मान्छे, हाँसो, आफन्तका आवाज, दशैँको टीका, दक्षिणा, मिठा खानेकुरा— त्यो बेला मलाई लाग्थ्यो, दशैँ भनेको सधैँ यस्तै हुन्छ। तर बच्चाहरू त बिस्तारै ठूला हुँदा रहेछन्। एकदिन पढ्न भनेर एउटा टाढा गयो, अर्को कमाउन भनेर परदेशियो, अर्कोले आफ्नै संसार बनायो। र म भने यहीँ बसेर हरेक दशैँमा तिमीहरू आउने बाटो हेर्न थालेँ। अब पिङ उस्तै छ, जमरा उस्तै उम्रिन्छन्, टीकाको थाली पनि उस्तै सजिन्छ— तर मेरो दशैँमा तिमीहरूको आवाज छैन। कहिलेकाहीँ मलाई अझै लाग्छ, अहिले ढोका खुल्छ र तिमीहरू सबै एकैपटक भित्र पस्छौ। कोही मलाई अँगालो हाल्छ, कोही भन्छ— “आमा, भोक लाग्यो।” म भान्सातिर दौडिन्छु, तिमीहरू फेरि बच्चा बनेर झगडा गर्छौ। तर ढोका खुल्दैन। फोन आउँछ। “आमा, यसपालि आउन सकिनँ।” म भन्छु— “ठिकै छ नि, आफ्नो काम गर।” तर फोन राखेपछि म केहीबेर चुप लाग्छु। किनकि आमाले सधैँ “ठिकै छ” मात्र भन्नुपर्ने रहेछ। तिमीहरूलाई थाहा छैन, म पनि बिस्तारै बुढी हुँदैछु। हिजो तिमीहरूको निधारमा टीका लगाउने मेरो हात आज अलि काँप्छ। हिजो तिमीहरूको लागि रातभरि जाग्ने आँखाहरू आज छिट्टै थाक्छन्। त्यसैले अब मलाई तिमीहरूको सफलता भन्दा तिमीहरूको उपस्थिति चाहिन्छ। परदेशबाट पठाएको पैसा होइन, तिमीहरूको हात समाउन मन छ। महँगा उपहार होइन, तिमीहरूको आवाज घरभरि सुनिन मन छ। मलाई केवल एउटा दशैँ चाहिएको छ— जहाँ फेरि दिदी–भाइ दक्षिणाका लागि झगडा गरून्, पिङमा पालोको लागि कराऊन्, मामाघर जाने भनेर हतार गरून्, र म भान्साबाट कराऊँ— “लौ, दशैँ हो, आज चाहिँ झगडा नगर्नू!” त्यसपछि तिमीहरू हाँस। म पनि हाँस्छु। र सायद त्यही हाँसोमा मेरो दशैँ पूरा हुन्छ। मलाई डर लाग्छ, बाबु— कतै अर्को दशैँ आउँदासम्म मेरै हातमा टीका लगाउने समय बाँकी नरहला कि। त्यसैले जहाँ छौ, जे गर्दैछौ— संसार जित्न जाऊ, आफ्नो सपना पूरा गर। तर कहिलेकाहीँ यो बूढी आमालाई पनि सम्झिनू। र सकिन्छ भने, एउटा दशैँअघि घर फर्किनू। किनकि मलाई अब धेरै दशैँ चाहिँदैन। बस्, एउटा दशैँ तिमीहरू सबैसँगै फेरि बच्चा बनेर बाँच्न मन छ।